ΙΑΠΩΝΙΑ – ΜΙΑ ΧΩΡΑ ΠΟΥ ΣΕ ΑΝΑΓΚΑΖΕΙ ΝΑ «ΣΥΛΛΟΓΙΣΤΕΙΣ» ΤΟ ΚΑΘΕ ΣΟΥ ΣΚΟΥΠΙΔΙ
Το πρώτο σοκ που βιώνει κανείς όταν επισκέπτεται την Ιαπωνία είναι το γεγονός ότι σχεδόν δεν υπάρχουν κάδοι απορριμμάτων στον δρόμο. Παρ’ όλα αυτά, οι δρόμοι στην Ιαπωνία είναι πεντακάθαροι. Αυτό σημαίνει ένα πράγμα, πως όταν για παράδειγμα αγοράζεις ένα μπουκαλάκι νερό ή κάποιο σνακ, αμέσως μπαίνεις σε μία πιο προσωπική σχέση με ολόκληρο το προϊόν, όχι μόνο το κομμάτι προς κατανάλωση, αλλά και την ίδια τη συσκευασία. Με άλλα λόγια, έρχεσαι αντιμέτωπος με την επιλογή σου να καταναλώσεις κάτι στον δρόμο: πράξη που παράγει ένα απόρριμμα το οποίο τώρα καλείσαι να «φυλάξεις» -κρατώντας το μπορεί και μέχρι το σπίτι σου- και υποχρεωμένος να το διαχειριστείς με τον αρμόζοντα τρόπο. Αυτό, είναι ένα καθημερινό φαινόμενο για τον μέσο Ιάπωνα και αποκαλύπτει μια βαθύτερη νοοτροπία: η απορριμματική ευθύνη μένει στον πολίτη και δεν αφορά μόνο τον δήμο.
Στην Ελλάδα, αντίθετα, έχουμε μάθει να λειτουργούμε με μια πιο «ασυνείδητη» προσέγγιση: καταναλώνουμε, πετάμε, φεύγουμε και από εκεί και πέρα το θέμα θεωρείται λυμένο. Ούτως ειπείν, το εκάστοτε «περιττό» φορτίο που μόλις δημιουργήσαμε (μπουκαλάκι, περίβλημα) με το να καταναλώσουμε λ.χ. ένα σνακ, γίνεται ξαφνικά «πρόβλημα» του δήμου. Έτσι, καταλήγουμε με υπερχειλισμένους κάδους, σκουπίδια στον δρόμο, βρώμικα πεζοδρόμια κ.λπ. Όταν ένα σύστημα «επενδύει» δυσανάλογα στην άνεση της απόρριψης αντί της καλλιέργειας μιας γενικότερης νοοτροπίας σεβασμού και ενσυναίσθησης για το περιβάλλον μας (και ας είναι η πόλη) το αποτέλεσμα είναι μια κοινωνία με χαμηλή αίσθηση ατομικής ευθύνης για την καθαριότητα της πόλης και της συνειδητής απόρριψης απορριμμάτων.
Η Ιαπωνία δεν βασίζεται σε αόριστες εκκλήσεις του τύπου “να είμαστε πιο οικολογικοί”, αλλά βασίζεται σε έναν σχεδιασμό απορριμματικής συμπεριφοράς του πολίτη με κανόνες που είναι συγκεκριμένοι (τι πάει πού), σταθεροί (τι βγαίνει και πότε) και συχνά ορατοί (σαφή προγράμματα συλλογής). Παρακάτω μπορούμε να δούμε κάποιες πρακτικές που εφαρμόζονται στην Ιαπωνία:
- Gomi Calendar λέγεται το πρόγραμμα συλλογής ανά περιοχή. Οι δήμοι βγάζουν προγράμματα για το ποια μέρα ώρα συλλέγεται ο εκάστοτε τύπος απορρίμματος και με αυτόν τον τρόπο οι πολίτες προσεγγίζουν τα απορρίμματα τους πιο συνειδητά
- Διαφανείς σακούλες σκουπιδιών, οι οποίες δεν αφήνουν μεγάλο περιθώριο για μη σωστή διαχείριση απορριμμάτων
- Σχολικός καθαρισμός ως μέρος της καθημερινότητας: οι μαθητές στο σχολείο καλούνται να καθαρίζουν και να τακτοποιούν οι ίδιοι τους χώρους στους οποίους δραστηριοποιούνται
- Τοποθέτηση κάδων δίπλα σε vending machines ή καταστήματα ώστε ο χώρος αγοράς να συνδυάζεται άρρηκτα με τον τρόπο απόρριψης και έτσι, να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο σεβασμό
Συνεπώς, το αποτέλεσμα που βλέπουμε στην Ιαπωνία δεν είναι προϊόν κάποιας μοναδικά ιδιαίτερης κουλτούρας του τοπικού πληθυσμού, πόσο μάλλον ενός συστήματος που κάνει το λάθος πιο δύσκολο και το σωστό πιο ενσωματωμένο στην κοινωνική νόρμα. Με άλλα λόγια, δημιουργεί κοινωνικό κόστος στην αδιαφορία: όταν απορρίπτεις σωστά δεν ξεχωρίζεις επειδή “είσαι καλός άνθρωπος”, αλλά επειδή έτσι λειτουργεί η κοινωνία.
Αυτό είναι ίσως το πιο χρήσιμο μάθημα για την Ελλάδα: η κουλτούρα δεν αλλάζει μόνο με υποδομές και με καμπάνιες. Αλλάζει όταν το περιβάλλον – σχολείο, ΜΜΕ, κοινότητα, δήμος, γειτονιά, πολυκατοικία – προωθεί, ήρεμα αλλά σταθερά, τη σωστή συμπεριφορά. Δεν χρειάζεται να γίνουμε Ιαπωνία, χρειάζεται να μειώσουμε την ασάφεια όσον αφορά στην απόρριψη και ανακύκλωση, και να αυξήσουμε τη συνέπεια που νιώθει ο μέσος πολίτης για τις πράξεις του.
